function hide_show_div(div_id) {
var theDiv = document.getElementById(div_id);
if (theDiv.style.display != ‘none’) {
theDiv.style.display = ‘none’;
}else{
theDiv.style.display = ‘block’;
}
}
Στο κείμενο αυτό αναφέρουμε μερικές από τις πιο συχνές ερωτήσεις που κάνουν οι γονείς στον παιδοψυχίατρο και που αποτελούν έτσι αφορμή για διατύπωση γενικότερων τοποθετήσεων εκμέρους του ειδικού.
Μια σημαντική ομάδα συχνών ερωτημάτων γίνεται από γονείς που σκέφτονται να χωρίσουν ή βρίσκονται ήδη σε διαδικασία διαζυγίου. Θα αναφέρουμε κάποιες από αυτές μαζί με τις αντίστοιχες σκέψεις του ειδικού:
Αν οι γονείς έχουν πάρει οριστική απόφαση να χωρίσουν (να μείνουν σε χωριστά σπίτια), καλό είναι να το εξηγήσουν απλά στο παιδί τους, ανάλογα με την ηλικία του. Η βασική τοποθέτηση είναι «δεν μπορούμε πια να είμαστε μαζί και αποφασίσαμε να ζούμε χωριστά. Θα σας αγαπούμε και θα σας φροντίζουμε το ίδιο, όπως και πριν». Αυτό μπορούν να το κάνουν μαζί ή ο καθένας χωριστά.
Η βασική απάντηση είναι ότι τα θέματα αυτά αφορούν τους ενήλικες και δεν είναι προς το όφελος των παιδιών να συζητούνται μαζί τους. Είναι σημαντικό να μη κατηγορούμε τον άλλον γονιό στα παιδιά μας, να μη σχολιάζουμε τις επιλογές ή την συμπεριφορά του απέναντί μας, και γενικά να μην εμπλέκουμε τα παιδιά με κανένα τρόπο στις διαφορές μας με τον άλλο γονιό.
Αρχικά το παιδί είναι δυνατό να αντιδράσει με θυμό, λύπη, λεκτική επιθετικότητα προς τον γονιό (κυρίως αυτόν με τον οποίον ζει περισσότερο), ανυπακοή, πτώση των σχολικών επιδόσεων. Σταδιακά όμως θα προσαρμοστεί στον νέο τρόπο ζωής του. Έτσι το διαζύγιο συνδέεται σε μικρό βαθμό με αύξηση των ψυχολογικών διαταραχών στα παιδιά.
Στο σημείο αυτό αξίζει να κάνουμε ορισμένα ακόμη σχόλια: 1) Η προσαρμογή των παιδιών στην καινούργια τους ζωή συνδέεται άμεσα με τον βαθμό της αναδιοργάνωσης των γονιών (ψυχολογικής, οικονομικής, κοινωνικής κλπ.) και ανάπτυξης εκμέρους τους ενός ικανοποιητικού τρόπου ζωής 2) Ο κύριος παράγων που επηρεάζει αρνητικά την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη, όταν οι γονείς χωρίζουν, είναι οι συνεχιζόμενες διαμάχες – το μίσος – ανάμεσα στους γονείς, ιδίως αν εμπλέκουν σ’ αυτές και το παιδί και 3) Ανεξάρτητα από τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι γονείς στην σχέση τους, είναι πολύ σημαντικό διατηρήσουν ανοιχτή επικοινωνία μεταξύ τους για τα ζητήματα που αφορούν την φροντίδα των παιδιών τους.
Δεν πρέπει να το ανταποδώσουμε. Δεν πρέπει να μιλήσουμε στο παιδί μας αρνητικά για τον άλλον γονέα, ακόμα και αν πιστεύουμε ότι αυτός δεν τηρεί τον ίδιο κανόνα. Αυτή η στάση θα ωφελήσει την ψυχοκοινωνική εξέλιξη του παιδιού μας, αλλά και την περαιτέρω ανάπτυξη της σχέσης μας μαζί του. Δύο επιπλέον παρατηρήσεις: 1) Σπάνια είναι χρήσιμο να ρωτάμε το παιδί μας τι έκανε με τον άλλον γονέα, όταν βρίσκεται μαζί του. Είναι πολύ δύσκολο να τοποθετηθούμε με ωφέλιμο τρόπο απέναντι στις πληροφορίες που θα μας δώσει 2) Τα παιδιά συχνά δοκιμάζουν να κακολογήσουν τον έναν γονέα στον άλλον, πιθανώς πιστεύοντας έτσι ότι θα κερδίσουν την εύνοιά του. Η συμπεριφορά αυτή μπορεί να είναι συχνότερη, αν τους ζητάμε να το κάνουν ή εάν εμπλέκουμε τα παιδιά σε διαμάχες μας με τον άλλον γονέα (ή με μέλη της οικογένειάς του). Δεν είναι εύκολο να ελέγχουμε την αξιοπιστία τέτοιων πληροφοριών, ειδικά αν δεν έχουμε ικανοποιητική επικοινωνία με τον άλλο γονέα.
Τα παιδιά χρειάζεται να έχουν σταθερή επικοινωνία και με τους δύο γονείς τους, εκτός από ορισμένες ακραίες εξαιρέσεις που ξεπερνούν τα όρια μιας σύντομης τοποθέτησης, όπως γίνεται εδώ. Η σταθερή επικοινωνία και με τους δύο γονείς, καθώς και η καλή συνεργασία μεταξύ τους, υπηρετεί την ψυχοκοινωνική τους ανάπτυξη και επιπλέον καθιστά το έργο της διαπαιδαγώγησής τους από εμάς συνήθως πιο εύκολο. Είναι σημαντικό λοιπόν να ενθαρρύνουμε το παιδί μας να επικοινωνεί τακτικά με τον άλλον γονέα. Δεν βοηθάει βέβαια να το υποχρεώνουμε (κυρίως καταφεύγοντας σε οποιουδήποτε είδους βία) να το κάνει αυτό. Η επικοινωνία των παιδιών και με τους δύο γονείς γίνεται πιο εύκολα και πιο ικανοποιητικά στο βαθμό που οι γονείς δεν τα αναμιγνύουν σε οποιεσδήποτε μεταξύ τους διαφορές ή δεν αναφέρονται με αρνητικό τρόπο ο ένας για τον άλλον (λεκτικά ή εξωλεκτικά).
Τα παιδιά χρειάζεται να γνωρίσουν τον καινούργιο μας σύντροφο μόνο εφόσον θεωρούμε την σχέση μας μαζί του σταθερή και, ειδικά, αν έχουμε αποφασίσει να προχωρήσουμε σε γάμο μαζί του. Ο σκοπός μας δεν θα είναι να ζητήσουμε την γνώμη τους γι’ αυτόν, αλλά να τους τον παρουσιάσουμε και να συμβάλουμε σε μια ουσιαστική γνωριμία μεταξύ τους. Είναι προτιμότερο να πούμε την αλήθεια στα παιδιά για την σχέση μας μαζί του με απλά (και λίγα) λόγια.
Δεν είναι ωφέλιμο να παρουσιάζουμε στα παιδιά μας ευκαιριακούς ερωτικούς συντρόφους ή συντρόφους, με τους οποίους δεν είμαστε αποφασισμένοι (αμοιβαία) να έχουμε σταθερή σχέση.
Είναι δύσκολο ζήτημα. Η σχέση του ενός συντρόφου με τα παιδιά του άλλου συχνά συναντά δυσκολίες. Αφενός χρειάζεται να υιοθετήσει φιλική (όχι απόλυτα γονική) στάση απέναντι στα παιδιά του άλλου και να μην επιχειρήσει να αντικαταστήσει τον απόντα γονέα, αφετέρου όμως χρειάζεται κύρος για να λειτουργήσει στο νέο οικογενειακό του περιβάλλον. Η ποιότητα της σχέσης και της επικοινωνίας μέσα στο ζευγάρι των ενηλίκων σχετίζεται με την αποδοχή του νέου συντρόφου από τα παιδιά του άλλου. Επίσης παίζει σημαντικό ρόλο η αποδοχή του νέου συντρόφου από τον άλλο γονέα (τον απόντα από το σπίτι).
Η δυσκολία στην κοινωνικοποίηση του παιδιού μπορεί να οφείλεται στους εξής παράγοντες: 1) Περιορισμένη κοινωνικότητα όλης της οικογένειας 2) Ιδιοσυγκρασία του παιδιού 3) Είναι μοναχοπαίδι 4) Το παιδί έχει κάποια «ιδιαιτερότητα», πχ. κάποια σωματική αναπηρία. Κάποιες ιδέες που μπορούν να εφαρμόσουν οι γονείς για να βοηθήσουν το παιδί τους να αναπτύξει σχέσεις με συνομηλίκους, είναι οι εξής: α) Να επιδιώξει η οικογένεια σχέσεις με άλλες οικογένειες που έχουν παιδιά παρόμοιας ηλικίας β) Αν το παιδί αναφέρει ότι κάνει παρέα με κάποιον συμμαθητή ή συμμαθήτρια, οι γονείς μπορούν να ενθαρρύνουν την σχέση αυτή, πχ. καλώντας το ξένο παιδί στο σπίτι τους ένα απόγευμα γ) Να φροντίσουν οι γονείς, ώστε το παιδί να ενταχθεί σε οργανωμένες ομάδες, πχ. σε αθλήματα, χορό, προσκόπους, κατηχητικό. Να ενισχύσουν τυχόν φιλίες του παιδιού με άλλα παιδιά από τους χώρους αυτούς δ) Να στέλνουν οι γονείς το παιδί σε κατασκήνωση τα καλοκαίρια. Αν το παιδί ζητήσει να φύγει πρόωρα από την κατασκήνωση, να μη βιαστούν να το πάρουν, τουλάχιστον πριν επικοινωνήσουν και συνεργαστούν με τους υπεύθυνους της κατασκήνωσης.
Παλαιότερα το ίδιο ερώτημα αφορούσε την τηλεόραση και τα ηλεκτρονικά παιγνίδια. Σήμερα η ενασχόληση με την τηλεόραση έχει περιοριστεί στις μικρότερες κυρίως ηλικίες, ενώ ηλεκτρονικά παιγνίδια μπορούν πλέον να παίζουν όλες οι ηλικίες.
Αν οι γονείς είναι προσκολλημένοι στην τηλεόραση ή στο διαδίκτυο, είναι πολύ πιθανό ότι και τα παιδιά θα αναπτύξουν παρόμοιες προσκολλήσεις. Και στην περίπτωση αυτή είναι σημαντικό το πρότυπο των γονέων.
Ανήκει στα καθήκοντα των γονέων να οριοθετήσουν την συμπεριφορά του παιδιού τους, όσον αφορά τον χρόνο που θα αφιερώνει στον υπολογιστή ή στο διαδίκτυο. Είναι σημαντικό να γίνει αυτό με κατανόηση, σταθερότητα, ηρεμία (να καταλήξει μια μορφή «εκδίκησης» προς το παιδί) και με ευελιξία. Παράλληλα ας μη ξεχνάμε ότι και η κοινωνική δικτύωση με μέτρο μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη της κοινωνικότητας του παιδιού μας (αν και είναι βέβαιο ότι μπορεί να το οδηγήσει και σε ουσιαστική απομόνωση, αν χαθεί το μέτρο). Επιπλέον οι γονείς αξίζει να δίνουν στο παιδί κίνητρα για άλλες πιθανά ενδιαφέρουσες ασχολίες, πχ. αθλητισμό, κάποια καλλιτεχνική δραστηριότητα κλπ.
Είναι φυσικό για ένα αγόρι ή κορίτσι στην εφηβεία να διεκδικεί περισσότερη ελευθερία. Είναι επίσης αλήθεια ότι η ελευθερία συνεπάγεται κάποιους κινδύνους για όλους, και για τα παιδιά μας. Αν δεν αναλάβει όμως κανείς ρίσκο, δεν ενηλικιώνεται ψυχοκοινωνικά. Η άλλη πλευρά του ζητήματος είναι ότι ο έφηβος φυσιολογικά άλλοτε αισθάνεται περισσότερο ενήλικος και διεκδικεί ανεξαρτησία, και άλλοτε νιώθει περισσότερο παιδί και αναζητά στήριξη, φροντίδα, καθοδήγηση. Μπορεί να ζητά την στήριξη των γονιών του με διάφορους τρόπους, ακόμη και με θυμό ή κριτική. Η θέση των γονιών λοιπόν απαιτεί ευελιξία – «διπλωματία». Παρέχουμε τόση ελευθερία, όση κρίνουμε ότι μπορεί να αξιοποιήσει το παιδί μας, αποδεχόμενοι και έναν βαθμό κινδύνου, που είναι απαραίτητος για να μπορέσει το παιδί να αποκτήσει την ικανότητα να προστατεύει τον εαυτό του. Παράλληλα οριοθετούμε το παιδί μας ή στο υποστηρίζουμε στον βαθμό που κρίνουμε ότι το χρειάζεται ακόμη.
Είναι φανερό βέβαια ότι όσο μεγαλώνει το παιδί, τόσο δυσκολότερα θα δέχεται την καθοδήγησή μας, και ότι αυτό θα είναι πιο εύκολο, εάν φροντίζουμε να υπάρχουν σχέσεις εμπιστοσύνης και αλληλοϋποστήριξης γενικότερα μέσα στην οικογένειά μας.
Αν πράγματι γίνεται πάντα «το δικό του», και ιδίως αν γίνεται πάντα, σημαίνει ότι υποχωρούμε πάντα στις απαιτήσεις του. ¶θελά μας έχουμε εκπαιδεύσει το παιδί μας να πιστεύει, ότι, αν επιμείνει, θα πραγματοποιηθεί η επιθυμία του.
Κάποια αιτήματα των παιδιών μας είναι λογικά. Ας τα ικανοποιούμε ή ας εξηγούμε γιατί δεν μπορούμε τα ικανοποιήσουμε και πότε μπορεί να γίνει αυτό. Κάποιες φορές μπορεί το παιδί μας να μας εξηγήσει με λογικά επιχειρήματα ότι ήταν παράλογη η άρνησή μας. Ας υποχωρούμε τότε αποδεχόμενοι την άποψή τους.
Αν όμως ο γονιός έχει αποφασίσει ότι, για το καλό του παιδιού, δεν πρέπει να πραγματοποιηθεί κάποια επιθυμία του, με κανένα τρόπο δεν πρέπει να υποχωρήσει σε φωνές, κλάματα κλπ. Ούτε αν φοβηθεί ότι οι φωνές του παιδιού εκθέτουν την οικογένεια στους γείτονες κλπ. Και, ενώ επιμένει στην άρνησή του, ο γονιός χρειάζεται να διατηρεί την ψυχραιμία του. Έτσι αφενός διδάσκει το παιδί ότι δεν είναι δυνατό να ικανοποιούνται όλες μας οι επιθυμίες, και αφετέρου ότι αυτού του είδους οι πιέσεις δεν μπορούν να φέρνουν θετικό αποτέλεσμα.
Κυρίως η επιβράβευση είναι χρήσιμη, γιατί ενισχύει επιθυμητές συμπεριφορές των παιδιών μας. Δηλαδή αν επιβραβεύσουμε (κυρίως ηθικά) μια ωφέλιμη συμπεριφορά, είναι πολύ πιθανό ότι το παιδί θα επιδιώξει να την επαναλάβει. Αντίθετα, αν αγνοήσουμε μια επιβλαβή συμπεριφορά, είναι πολύ πιθανό ότι το παιδί δεν θα σκεφθεί να την επαναλάβει.
Η τιμωρία μπορεί να βοηθήσει προσωρινά στην οριοθέτηση μιας συμπεριφοράς του παιδιού, που ο γονιός θεωρεί ότι παρεμποδίζει την ανάπτυξή του. Ειδικά αν ο γονιός δεν έχει άλλο τρόπο να οριοθετήσει το παιδί. Αλλά: 1) Το παιδί αναπτύσσει θυμό ενάντια στον γονιό και είναι πιθανό αργότερα να θελήσει να επαναλάβει μια αρνητική συμπεριφορά για να τον «τιμωρήσει» 2) Με την τιμωρία εστιάζεται το ενδιαφέρον του παιδιού στην αρνητική συμπεριφορά του, οπότε θα δυσκολευτεί να την «ξεχάσει» 3) Η τιμωρία αποτελεί κατά κάποιον τρόπο απόδειξη της αδυναμίας του γονιού να διαπαιδαγωγήσει το παιδί του με πιο αρμονικό τρόπο, κάτι που τα παιδιά συνήθως αντιλαμβάνονται, τουλάχιστον διαισθητικά και 4) Η «αντιδραστικότητα» του παιδιού μπορεί να είναι αποτέλεσμα μια γενικότερης δυσαρμονίας στις σχέσεις των μελών της οικογένειας (να εκφράζει γενικότερη οικογενειακή δυσλειτουργία), οπότε είναι προτιμότερο να προσπαθήσουμε να βελτιώσουμε την γενικότερη οικογενειακή ατμόσφαιρα.
Πάντως, αν αποφασίσουμε να επιβάλουμε τιμωρία στο παιδί μας, χρειάζεται να είναι μικρή, σύντομης διάρκειας, να επιμείνουμε σταθερά στην επιβολή της, και σιγουρευτούμε ότι δεν την επιβάλουμε πάνω στον θυμό μας, οπότε μπορεί να προσλαμβάνεται σαν μια μορφή «εκδίκησης» από το παιδί.
Παλαιότερα η σωματική τιμωρία θεωρείτο αποδεκτή μέθοδος διαπαιδαγώγησης. Σήμερα αυτό δεν ισχύει. Η άσκηση σωματικής ή ψυχολογικής βίας σε καμία περίπτωση δεν θεωρείται ότι ωφελεί την ανάπτυξη των παιδιών. Στην πραγματικότητα αποτελεί παραδοχή ψυχοσυναισθηματικής αδυναμίας εκμέρους του γονιού να φροντίσει ορισμένες ανάγκες του παιδιού του (μεταξύ των οποίων είναι και η οριοθέτηση). Παράλληλα μπορεί να εκλαμβάνεται σαν μια μορφή «εκδίκησης» του γονιού για τις ταλαιπωρίες, στις οποίες τον υποβάλει το παιδί εξαιτίας της συμπεριφοράς του. Τέλος η άσκηση βίας προς το παιδί το εκπαιδεύει να καταφεύγει στην βία για να επιλύει τις διαφορές του με τους άλλους.
Είναι σημαντικό να συζητούν μεταξύ τους οι γονείς και να καταλήγουν σε αμοιβαία αποδεκτές αποφάσεις, όσον αφορά την διαπαιδαγώγηση του παιδιού τους. Είναι επίσης φυσικό να έχουν διαφορετικές απόψεις για τον χειρισμό των θεμάτων που προκύπτουν με το παιδί τους. Όμως, όταν αναλαμβάνει ο ένας γονιός να χειριστεί ένα ζήτημα, πρέπει να έχει την αμέριστη συμπαράσταση του άλλου. Το αποτέλεσμα των χειρισμών θα δείξει πόσο κατάλληλοι ήταν και αν χρειάζεται οι γονείς να υιοθετήσουν κάποιες αλλαγές, μετά πάντοτε από συζήτηση μεταξύ τους. Αντίστοιχη στάση πρέπει να ζητούν οι γονείς και από παππούδες και γιαγιάδες.
Σε κάθε περίπτωση η καλή συνεργασία και η ανοιχτή επικοινωνία ανάμεσα στους γονείς βοηθούν στην ανάληψη ευθυνών, ενώ παράλληλα παρέχουν αίσθημα ασφάλειας στα παιδιά.
Μετά τους έξι πρώτους μήνες της ζωής τα παιδιά πρέπει να κοιμούνται σε παιδικό δωμάτιο ή, αν αυτό δεν είναι δυνατό, σε δικό τους κρεββάτι. Αυτό υπηρετεί με τον καλύτερο τρόπο την ψυχοκοινωνική τους ανάπτυξη.
Μπορούμε να προετοιμάσουμε το παιδί λέγοντάς του κάτι παρόμοιο με: «Έχεις πια μεγαλώσει… είσαι μεγάλο αγόρι… ήρθε ο καιρός να έχεις το δικό σου δωμάτιο… η μαμά και ο μπαμπάς θα κοιμούνται πλέον στο δικό τους κρεββάτι». Τονίζουμε γενικά το «έχεις μεγαλώσει».
Ετοιμάζουμε τον χώρο του παιδιού με χαρούμενα χρώματα, κατάλληλα έπιπλα, παιγνίδια κλπ. Του ζητούμε να συμμετάσχει στην προετοιμασία.
Μπορεί να υπάρχει παιδική μουσική, παραμύθια κλπ., τα οποία το παιδί μπορεί να ακούει πριν κοιμηθεί.
Συμφωνούμε για την ώρα που θα πηγαίνει το παιδί για ύπνο. Δείχνουμε κάποια ευελιξία, μεγαλύτερη της αργίες, μικρότερη τις καθημερινές, όταν έχει σχολείο.
Αν το παιδί «φοβάται» να κοιμηθεί μόνο του, καθόμαστε σε μια καρέκλα κοντά του για λίγη ώρα. Μπορούμε να του διαβάσουμε ένα παραμύθι. Δεν ξαπλώνουμε δίπλα του, δεν το παίρνουμε στο κρεββάτι μας.
Αν το βράδυ ξυπνήσει και μας ζητήσει, κάνουμε το ίδιο.
Κάνουμε σαφές στο παιδί, ότι η διευθέτηση αυτή είναι οριστική και δεν θα αλλάξει σε καμία περίπτωση. Καλό είναι να κρατήσουμε την στάση αυτή και σε περιπτώσεις κάποιας ασθένειας του παιδιού.
Συχνά παίρνουμε τα παιδιά στο κρεββάτι μας για να ικανοποιήσουμε δικές μας ανάγκες ή να ανακουφίσουμε δικούς μας φόβους, όχι του παιδιού μας.
Στην τουαλέτα πηγαίνουμε μόνοι μας. Πρόκειται για σημαντικό κοινωνικό κανόνα. Τα παιδιά πρέπει να εκπαιδεύονται ενωρίς, ώστε να χρησιμοποιούν σωστά την τουαλέτα μόνα μετά τα 3-4 χρόνια της ζωής τους. Επίσης μέχρι την έναρξη του δημοτικού σχολείου πρέπει να έχουν εκπαιδευτεί, ώστε να κάνουν μπάνιο μόνα τους.
Είναι προτιμότερο για την ανάπτυξη της τουαλέτας να βγαίνει από την τουαλέτα όχι απόλυτα καθαρό, παρά να εμπλέκεται η μητέρα κάθε φορά που χρειάζεται να ουρήσει ή να πλυθεί. Αν δεν έχει κάνει πλήρη καθαριότητα στο μπάνιο, δεν διατρέχει κανένα κίνδυνο.
Επιβραβεύουμε κάθε θετική εξέλιξη. Αποφεύγουμε τις τιμωρίες.
Αν το παιδί «φοβάται» να χρησιμοποιήσει μόνο την τουαλέτα, μπορεί να αφήνει την πόρτα λίγο ανοιχτή για λίγο καιρό. Δεν το «κατασκοπεύουμε» από το άνοιγμα, ασχολούμαστε με άλλα θέματα.
Παιδιά που παρουσιάζουν ορισμένες αναπτυξιακές παιδοψυχιατρικές διαταραχές, δυσκολεύονται να εκπαιδευθούν και στην χρήση της τουαλέτας. Στις περιπτώσεις αυτές χρειάζεται η συμβολή του παιδοψυχιάτρου.
Αρχικά αξίζει να σημειώσουμε ότι είναι χρήσιμο τόσο για την ανάπτυξη της συζυγικής σχέσης, όσο και για την ανάπτυξη της αυτονομίας του παιδιού, να έχουν οι γονείς τακτικές εξόδους, πχ μια φορά την εβδομάδα, χωρίς παιδιά. Είναι επίσης σκόπιμο να κάνουν κάποιες εκδρομές μόνοι. Επίσης γνωρίζουμε ότι είναι αναγκαίο να ασχολούνται οι γονείς με την εργασία τους για αρκετές ώρες καθημερινά χωρίς την παρουσία των παιδιών.
Είναι χρήσιμο για την ανάπτυξη της ανεξαρτησίας στα παιδιά να μένουν πότε – πότε με παππούδες και γιαγιάδες ή άλλους διαθέσιμους συγγενείς ή φίλους, τους οποίους βέβαια θα πρέπει να εμπιστεύονται οι γονείς. Για τον ίδιο λόγο είναι ωφέλιμη και η κατασκήνωση για παιδιά σχολικής ηλικίας και εφήβους.
Η ανησυχία των παιδιών, όταν φεύγουν οι γονείς από το σπίτι, συνδέεται συχνά με τον φόβο των γονέων να απομακρυνθούν από κοντά τους.
Μιλάμε και εξηγούμε απλά στο παιδί, ότι είναι αναγκαίο να λείψουμε από κοντά του. Αναφέρουμε τις ώρες τις ώρες της απουσίας μας. Του κάνουμε ενδιάμεσα ένα τηλεφώνημα. Διατηρούμε την ψυχραιμία μας και δεν υποκύπτουμε σε παρακλήσεις ή κλάματα. Έτσι σταδιακά το παιδί θα συνηθίσει την απουσία των γονιών, έχοντας την φροντίδα άλλων έμπιστων ενηλίκων, και θα κατανοήσει ότι η αγάπη των γονιών του δεν μειώνεται, εξαιτίας της αναγκαίας απουσίας τους.
Η διαταραχή άγχους αποχωρισμού, που συχνά εκφράζεται με σχολική άρνηση, εφόσον παρατείνεται, είναι σοβαρή παιδοψυχιατρική διαταραχή. Χρειάζεται η βοήθεια από παιδοψυχίατρο.
Το παιδί πρέπει οπωσδήποτε να πηγαίνει καθημερινά στο σχολείο. Αν φοβάται να μπει στην αίθουσα, μπορεί για λίγο καιρό: α) Να μένει στο προαύλιο, β) να μπαίνει στην αίθουσα διδασκαλίας με την συνοδεία ενός γονιού, γ) να πηγαίνει έστω μέχρι την πόρτα του σχολείου.
Αν η μητέρα δεν καταφέρνει να συνοδεύσει το παιδί στο σχολείο, πρέπει να το κάνει ο πατέρας, ιδίως αν πρόκειται για αγόρι.
Χρειάζεται τακτική συνεργασία της οικογένειας (και του παιδοψυχίατρου) με τους εκπαιδευτικούς του παιδιού.
Οι «ειδικές φοβίες» είναι συνηθισμένες σε όλους. Αποτελούν πρόβλημα, όταν δυσκολεύουν τον συνήθη τρόπο ζωής μας. Αλλιώς δεν χρειάζεται να δίνουμε ιδιαίτερη σημασία.
Οι φόβοι αυτοί δεν αντιμετωπίζονται εύκολα.
Διαβεβαιώνουμε το παιδί ότι δεν διατρέχει κανένα λογικό κίνδυνο από το αντικείμενο του φόβου του. Εκφράζουμε όμως σεβασμό για τα συναισθήματά του. Δεν το περιγελάμε.
Η αυτοεκτίμηση σχετίζεται με την αξία που αποδίδουμε στην ύπαρξή μας. Η αξία που αποδίδουμε στις πράξεις μας και η αποδοχή του εαυτού μας, Ο αυτοσεβασμός, η αυτοπεποίθησή μας. Είναι σημαντικό όμως να στηρίζεται η αυτοεκτίμησή μας σε ρεαλιστικά κριτήρια, έτσι ώστε να μας καθοδηγεί στην λήψη λογικών αποφάσεων.
α) Η σχέση που έχουμε αναπτύξει με την μητέρα και τα άλλα μέλη της οικογένειάς μας, από την γέννησή μας και μετά.
β) Η αγάπη που παίρνουμε στα πρώτα, ιδίως, χρόνια της ζωής μας.
γ) Η αποδοχή, ο σεβασμός, η εκτίμηση, παίρνουμε από τους ανθρώπους του περιβάλλοντός μας (οικογενειακού, εκπαιδευτικού, εργασιακού, φιλικού κλπ) σε όλη την διάρκεια της ζωής μας.
Το σχολείο είναι το πιο σημαντικό κοινωνικό περιβάλλον για τα παιδιά, μετά την οικογένεια. Εκτός από την παροχή ακαδημαϊκών γνώσεων, έχει μεγάλη σημασία στην ανάπτυξη όλων των τύπων κοινωνικών σχέσεων, αλλά και της συγκινησιακής νοημοσύνης (συγκινησιακή ενημερότητα, αυτοέλεγχος, συγκινησιακή έκφραση). Η αποδοχή και ο σεβασμός που παίρνουν τα παιδιά στο σχολικό περιβάλλον, η ενθάρρυνση και η επιβράβευση των προσπαθειών και των επιτυχιών τους από τους διδάσκοντες, αλλά και από τους συνομηλίκους, παίζουν σημαντικό ρόλο στην διαμόρφωση της αυτοεκτίμησης στην διάρκεια της σχολικής τους ζωής.
Να ασχοληθούμε με την δική μας αυτοεκτίμηση, αυτοπεποίθηση και αυτοσεβασμό, γιατί σε κάθε περίπτωση λειτουργούμε σαν πρότυπα για τα παιδιά μας.
Να το μάθουμε να είναι δημιουργικό, να αξιοποιεί την φαντασία του, να έχει οράματα και να βάζει στόχους. Να μη φοβάται τις αποτυχίες, αλλά να μαθαίνει από αυτές και να δυναμώνει. Να αξιοποιούν επιλεκτικά και ενεργητικά την πληροφόρηση και να μη γίνεται παθητικός δέκτης πληροφοριών. Να μη φοβάται την αλλαγή.
Να του φερόμαστε με εκτίμηση και σεβασμό, αποδοχή για αυτό που είναι («ότι και να κάνεις, θα σε αγαπάω!»), να το επιβραβεύουμε για τις προσπάθειές του («μπράβο σου, συνέχισε, θα τα καταφέρεις»), να χαιρόμαστε με τις χαρές του.
Μπορούμε να κρίνουμε συμπεριφορές ή να τις απορρίπτουμε. Δεν επιτρέπεται να γενικεύουμε (πχ «χαζό είσαι;», «είσαι άχρηστος» κλπ). Εάν απορρίπτουμε μια συμπεριφορά πρέπει να είμαστε διαθέσιμοι για εποικοδομητική συζήτηση και καθοδήγηση («δεν είναι κακό να κάνεις λάθος, όλοι κάνουμε»).
Η σχέση των παιδιών με τους παππούδες και τις γιαγιάδες τους, είναι συνήθως σχέση «άνευ όρων αγάπης». Η αγάπη αυτή ωφελεί την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη των παιδιών και επίσης κάνει καλό στην ψυχική υγεία των ενηλίκων. Με αυτή την έννοια είναι αναμενόμενο οι παππούδες και οι γιαγιάδες να «κακομαθαίνουν» τα παιδιά. Η ευθύνη της διαπαιδαγώγησης των παιδιών ανήκει στους γονείς.
Είναι γενικά ωφέλιμο λοιπόν να καλλιεργούμε την σχέση των παιδιών με τους παππούδες και τις γιαγιάδες τους. Το όφελος αυτό θα είναι τόσο μεγαλύτερο, όσο περισσότερο έχουμε εμείς επεξεργαστεί την σχέση με τους γονείς μας (δηλαδή τους παππούδες και τις γιαγιάδες των παιδιών μας).
Αν τα παιδιά μένουν κάποια βράδια (πχ μια φορά την εβδομάδα) στο σπίτι του παππού και της γιαγιάς, εφόσον το επιτρέπει η υγεία τους, υπάρχει όφελος για τους εξής λόγους: α) Ενισχύεται η μεταξύ τους σχέση∙ β) αναπτύσσεται η ανεξαρτησία των παιδιών∙ και γ) οι γονείς έχουν την δυνατότητα να ασχοληθούν απερίσπαστοι με την συντροφική τους σχέση, γεγονός ωφέλιμο για όλη την οικογένεια.
Γενικά πάντως χρειάζεται σαν γονείς να έχουμε την πλήρη ευθύνη της φροντίδας των παιδιών μας. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει τα παιδιά μας να ζουν μαζί μας. Η μόνιμη διαμονή τους σε άλλα σπίτια και η σταθερή ανάληψη ευθύνης για την διαπαιδαγώγησή τους από άλλα άτομα, ακόμη και αν αυτά είναι οι γονείς μας, δικαιολογούνται μόνο σε έκτακτες περιπτώσεις και όταν, για πολύ σοβαρούς λόγους, αδυνατούμε να αναλάβουμε την φροντίδα τους.
Εφόσον γνωρίζουμε και εμπιστευόμαστε τις οικογένειες των φίλων των παιδιών μας, είναι ωφέλιμο να τους επιτρέπουμε να μένουν κάποια βράδια στο σπίτι τους, για τους εξής λόγους: α) Αναπτύσσεται η ανεξαρτησία των παιδιών μας∙ β) ενισχύεται η ικανότητά τους να κάνουν σχέσεις με συνομηλίκους∙ και γ) έχουμε οι γονείς την δυνατότητα να ασχοληθούμε απερίσπαστοι με την συντροφική μας σχέση, προς όφελος όλης της οικογένειας.
Η κατασκήνωση ωφελεί παιδιά σχολικής και εφηβικής ηλικίας για τους εξής λόγους:
Συμβάλλει στην ανάπτυξη της αυτονόμησης των παιδιών. Ενισχύει την αυτοπεποίθηση και την υπευθυνότητά τους.
Συμβάλλει στην ανάπτυξη σχέσεων με συνομηλίκους.
Επιτρέπει στους γονείς να ξεκουραστούν για λίγο από τις φροντίδες της γονεϊκότητας και να ασχοληθούν με την ενίσχυση της συντροφικής τους σχέσης, κάτι που θα ωφελήσει τόσο τους ίδιους, όσο και τα παιδιά τους.
Το διαβεβαιώνουμε ότι και εμείς το σκεφτόμαστε, μας λείπει και ότι θα συναντηθούμε την προγραμματισμένη ημέρα επισκέψεων.
Του προτείνουμε να προσπαθήσει να μείνει στην κατασκήνωση μέχρι τότε, ενισχύοντάς το με κάθε τρόπο (πχ αναφέροντας ότι έτσι θα δείξει πόσο γενναίο είναι κλπ).
Επικοινωνούμε με τους υπεύθυνους της κατασκήνωσης προκειμένου να μας ενημερώσουν και να συνεργαστούμε.
Αν παρ’ όλα αυτά το παιδί συνεχίσει να δυσφορεί, το παίρνουμε ενωρίτερα από την προγραμματισμένη ημερομηνία. Προσέχουμε να μη του ασκήσουμε γενικευμένη κριτική και να μην «εκτονώσουμε» επάνω του την πιθανή απογοήτευσή μας.
Την επόμενη χρονιά, αφού έχουμε ενισχύσει με κάθε τρόπο την αυτονόμησή του, το ενθαρρύνουμε να ξαναπάει στην κατασκήνωση. Όμως προσέχουμε να μη του ασκήσουμε υπερβολική πίεση, δεν το στέλνουμε «με το ζόρι».
Μήπως και εμείς δυσκολευόμαστε να μείνουμε για λίγες ημέρες μακριά από τα παιδιά μας;